Merkeze uzaklığı 14 km olan ve adanın batısında yer alan eski yerleşim merkezi Dereköy, adanın en büyük köyüdür. Adını o bölgede bolca yetişen bir bitkiden alır. 1519’dan günümüze aktarılan kaynaklarda köyün eski adı İskinit olarak geçmekte ve adanın

Dereköy’deki zeytinyağı fabrikası değirmen taşı

gelişmiş yerlerinden biri olduğu bahsedilmektedir. Adanın batısında stratejik bir bölgede kurulduğu için ve Pirgos Limanı sayesinde diğer köylere göre ekonomik ve sosyal açıdan daha fazla gelişim gösterdiği düşünülmektedir. Dereköy, her ne kadar Gökçeada‘da bulunan en büyük köy olsa da mübadele yıllarının ardından bugün terk edilmiş görünümü ile sadece birkaç hanede yaşam devam etmektedir.

16. Yüzyılda yaşamış ünlü Osmanlı gezgini Piri Reis, Dereköy’ü o dönemin iki yerleşim biriminden biri olarak tanımlamıştır, Piri Reis‘in bahsettiği diğer yerleşim ise Kaleköy (Kastro)’dur. Osmanlı İmparatorluğu arşivlerindeki 1519 yılına ait bir tapu tahrir defterine göre Dereköy adada bulunan 4 yerleşim biriminden biridir. Karşılıklı iki tepenin (Halakasi ve Madrabodus tepeleri) yamaçlarında kurulan köyün ortasından geçen yol köyü ikiye ayırmaktadır. Dereköy üç mahalleden oluşur, bu mahalleler taşlık tepede bulunan Halakas (taşlar), ikinci mahalle Vumari (Tepecik) ve Aya Virini mahalleleridir. Halakas mahallesi girişinde eskiden ilkokul olarak kullanılan binada bugün Naturel Otel hizmet vermekte ve bu otelin bahçesinde anıtsal bir çınar bulunmaktadır. Naturel Otel’in hemen karşısında ise köyün kilisesi bulunmaktadır. Kilisenin adı Koimesis Tis Theotokos’tur.

Dereköy’deki küçük dükkanlar

Dereköy’ü adanın diğer köylerinden ayıran en önemli özellik, yerleşimin konumu sebebiyle daha serbest bir doku oluşturmasıdır. Meydana çıkıldığında yine kilise, kahve ve dükkanlarla tanımlanan bir mekana ulaşılır. Bazı sözlü kaynaklara göre, köyde 18 kahve, berber, kasap, terzi gibi bir çok dükkan yer almaktaydı. Kilisenin bitişiğinde içinde iki çeşme, dokuz ocak ve aralarında nişler olan büyük bir çamaşırhane yer alır. Kilisenin arkasındaki eğimli arazide yan yana iki zeytinyağı imalathanesi yer alır. Üçüncü ve en büyük imalathane, dağın eteklerinde kurulmuştur.

Yorumunuzu Yazın

E-posta adresiniz paylaşılmayacaktır, lütfen tüm alanları doğru şekilde doldurunuz.